Een nadere blik op ETS en het Europese concurrentievermogen

Recent is een oud narratief opnieuw opgedoken: het EU Emissions Trading System (ETS) zou de Europese industrie ondermijnen en daarom moeten worden afgezwakt.

De framing is politiek handig. Ze is ook strategisch misleidend.

De Europese industrie staat onder reële druk door het Amerikaanse industriebeleid, door de schaalvoordelen van China en door de volatiliteit van energieprijzen. Maar het verzwakken van ETS zal de structurele positie van Europa niet wezenlijk veranderen. De relevante vraag is niet of ETS moet worden afgezwakt, maar hoe het strategischer kan worden ingezet.

Het framingprobleem

ETS en concurrentievermogen worden vaak voorgesteld als tegengestelde krachten:

Deze redenering is onvolledig.

Europa concurreert wereldwijd niet op de laagste productiekosten, met of zonder ETS. Structurele factoren zoals arbeidskosten, reguleringsnormen en energiesystemen bepalen die realiteit al.

Europa concurreert op:

Het afzwakken van ETS verandert deze fundamenten niet.

Waarom ETS belangrijk is

Voordat hervormingen worden overwogen, is het nuttig om te herinneren wat ETS oplevert.

1. Een signaal voor decarbonisatie

ETS zorgt voor een voorspelbare koolstofprijs die efficiëntie, elektrificatie en de inzet van schone technologie stimuleert. Als Europa wil leiden in koolstofarme producten, is dat prijssignaal geen last — maar een enabler.

2. Kosteneffectieve emissiereducties

Een cap-and-trade-systeem zorgt ervoor dat de goedkoopste ton CO₂ eerst wordt gereduceerd. Het verzwakken van de cap of het beschermen van uitstoters tegen de prijs ondermijnt deze efficiëntie.

3. Aanzienlijke publieke inkomsten

ETS genereert ongeveer €40 miljard per jaar voor de EU en de lidstaten. Dit is geen marginale financiering. Het is een belangrijk fiscaal instrument. Het verlagen van de ambitie of het uitbreiden van gratis emissierechten vermindert deze inkomsten direct.

4. De basis van CBAM

Het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) steunt op een robuuste interne koolstofprijs. Het verzwakken van ETS kan de geloofwaardigheid en beschermende functie van CBAM ondermijnen.

Het risico van huidige voorstellen

Twee voorstellen die momenteel circuleren verdienen nadere beschouwing.

Het verhogen van de ETS-cap.

Dit zou de koolstofprijs verlagen in alle sectoren die onder ETS vallen — inclusief sectoren zonder internationale concurrentie, zoals elektriciteitsproductie. Het resultaat zou waarschijnlijk hogere emissies en lagere publieke inkomsten zijn, met beperkte winst voor het concurrentievermogen.

Het opnieuw invoeren van grandfathering.

Het uitbreiden van gratis emissierechten beschermt uitstoters tegen het koolstofprijssignaal dat langetermijnefficiëntie en innovatie stimuleert. Het stelt aanpassing uit in plaats van het concurrentievermogen te versterken.

Beide benaderingen verminderen druk en verlagen de prikkels.

Een coherenter alternatief: het herinvesteren van ETS-inkomsten

Als zorgen over concurrentievermogen legitiem zijn, is de oplossing eenvoudig:

Behoud een sterke koolstofprijs. Gebruik de inkomsten strategisch.

€40 miljard per jaar biedt aanzienlijke capaciteit om:

Gerichte, tijdelijke en prestatiegebonden ondersteuning is economisch rationeler dan het verzwakken van het systeem zelf.

Het argument dat “€40 miljard niet genoeg is” is veelzeggend. Als de concurrentiekloof structureel en grootschalig is, zal het verlagen van de koolstofprijs die niet oplossen. Het zal alleen de fiscale ruimte verkleinen om die aan te pakken.

Het strategische risico

In periodes van geopolitieke spanning wordt klimaatbeleid politiek kwetsbaarder. Zorgen over concurrentievermogen kunnen dienen als ingang voor bredere deregulering.

Het risico is niet een kleine aanpassing. Het is narrative capture — waarbij ETS de zondebok wordt voor structurele economische uitdagingen die niets met koolstofbeprijzing te maken hebben.

Als het systeem eenmaal is afgezwakt, is het moeilijk om regulatoire geloofwaardigheid te herstellen.

Conclusie

De spanning tussen ETS en concurrentievermogen wordt overschat. Europa zal geen wereldwijd kostenleiderschap herwinnen door koolstofbeprijzing te versoepelen. Het zal concurrerend blijven door innovatie, marktomvang en de transitie naar hoogwaardige koolstofarme producten te benutten.

De echte beleidskeuze is niet “ETS of concurrentievermogen”. Het is of ETS-inkomsten strategisch worden ingezet, of dat het systeem wordt verzwakt onder kortetermijnpolitieke druk.

Voor duurzaamheidsprofessionals die industriële klanten adviseren is dit onderscheid belangrijk. Koolstofbeprijzing is geen tijdelijke beperking. Het is een structureel kenmerk van Europa’s industriële transitie. En dat zal waarschijnlijk zo blijven.

Over Carbon+Alt+Delete

Wij ontwikkelen carbon accounting software voor duurzaamheidsadviseurs die bedrijven ondersteunen richting net zero.

Wil je meer weten over hoe onze software je carbon accounting diensten kan verbeteren?

Contacteer ons via [email protected] of boek een meeting met onze experts via deze link.